Czym jest probiotyk na jelita?

Probiotyk na jelita to określenie stosowane w odniesieniu do preparatów zawierających określone żywe mikroorganizmy, które – podawane w odpowiednich ilościach – mogą przynosić korzyści zdrowotne gospodarzowi. Najczęściej są to wyselekcjonowane szczepy bakterii, między innymi należące do rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium, choć w probiotykach mogą znajdować się również inne mikroorganizmy. Istotne jest przy tym, że właściwości probiotyczne są związane z konkretnym szczepem, a nie jedynie z nazwą rodzaju czy gatunku bakterii. Z tego względu poszczególne probiotyki nie powinny być traktowane jako produkty o identycznym działaniu.

Co to jest probiotyk i czym jest mikrobiota jelitowa?

Przewód pokarmowy człowieka jest środowiskiem życia ogromnej liczby mikroorganizmów. Tworzą one złożoną społeczność określaną jako mikrobiota jelitowa. W jej skład wchodzą przede wszystkim bakterie, ale także między innymi grzyby, wirusy i archeony. Skład mikrobioty jest indywidualny i może zmieniać się pod wpływem wielu czynników. Znaczenie mają między innymi sposób odżywiania, wiek, środowisko życia, stosowanie niektórych leków oraz przebyte choroby. Szczególnie dużo mówi się o wpływie antybiotyków na mikrobiotę, ponieważ ich działanie nie ogranicza się wyłącznie do drobnoustrojów odpowiedzialnych za infekcję. Mikroorganizmy jelitowe uczestniczą w licznych procesach zachodzących w organizmie. Biorą udział między innymi w metabolizmie określonych składników pokarmowych oraz fermentacji substancji, które nie zostały wcześniej strawione. Produktem działalności części bakterii są krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, takie jak kwas masłowy, octowy i propionowy. Probiotyki są natomiast preparatami zawierającymi odpowiednio dobrane mikroorganizmy. Nie należy utożsamiać ich z całą naturalną mikrobiotą jelitową – jest ona znacznie bardziej złożonym ekosystemem. Działanie probiotyku zależy przede wszystkim od wykorzystanego szczepu lub zestawu szczepów. To jedna z najważniejszych kwestii przy analizowaniu tego rodzaju preparatów. Nie można automatycznie przenosić wyników badań przeprowadzonych dla jednego szczepu bakterii na wszystkie produkty zawierające bakterie tego samego rodzaju. Poszczególne mikroorganizmy mogą w różny sposób oddziaływać na środowisko przewodu pokarmowego. Badania dotyczą między innymi ich interakcji z naturalną mikrobiotą, metabolizmu określonych substancji oraz wpływu na funkcjonowanie bariery jelitowej. Właśnie dlatego na opakowaniach dobrej jakości preparatów można znaleźć nie tylko nazwę rodzaju i gatunku bakterii, lecz także dokładne oznaczenie szczepu. Informacja ta pozwala powiązać zawartość produktu z badaniami przeprowadzonymi dla konkretnego mikroorganizmu. Znaczenie ma również liczba żywych mikroorganizmów znajdujących się w preparacie, sposób jego przechowywania oraz termin przydatności. Większa liczba bakterii nie oznacza przy tym automatycznie, że dany probiotyk jest lepszy od produktu zawierającego ich mniej.

Probiotyk, prebiotyk i synbiotyk – czym się różnią?

Pojęcia probiotyk i prebiotyk brzmią podobnie, ale oznaczają coś innego. Probiotyk dostarcza określonych żywych mikroorganizmów. Prebiotyk jest natomiast substratem wykorzystywanym selektywnie przez mikroorganizmy gospodarza i przynoszącym korzyść zdrowotną. W kontekście żywienia często mówi się między innymi o określonych składnikach błonnika i innych substancjach, które docierają do dalszych odcinków przewodu pokarmowego i mogą być wykorzystywane przez mikroorganizmy jelitowe. Istnieją również synbiotyki. Są to produkty łączące mikroorganizmy z odpowiednio dobranym substratem. Nie oznacza to jednak, że każdy produkt zawierający jednocześnie bakterie i błonnik automatycznie powinien być uznawany za synbiotyk w ścisłym znaczeniu tego terminu. Rozróżnienie tych pojęć ma znaczenie, ponieważ określenia „probiotyk”, „prebiotyk” i „synbiotyk” nie powinny być stosowane zamiennie. Na rynku dostępnych jest wiele preparatów zawierających określone mikroorganizmy. Jednym z produktów spotykanych w tej kategorii jest Sanprobi IBS. Przy analizowaniu konkretnego produktu warto zwrócić uwagę przede wszystkim na jego aktualny skład, zastosowany szczep, zalecany sposób stosowania oraz informacje producenta. W sprzedaży internetowej probiotyki mogą pojawiać się również w szerszych kategoriach określanych potocznie jako tabletki na jelita. Takie określenie nie jest jednak precyzyjną kategorią medyczną. Pod tą nazwą mogą znajdować się produkty o zupełnie różnym składzie i przeznaczeniu – od probiotyków i preparatów zawierających błonnik po inne suplementy oraz produkty lecznicze. Informacje o takich produktach można znaleźć między innymi w serwisach aptecznych, takich jak Webpharm.pl. Sama obecność preparatu w aptece internetowej nie oznacza jednak, że jest on odpowiedni dla każdej osoby odczuwającej dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Przy wyborze należy zwracać uwagę na status produktu, jego skład i przeznaczenie, a w przypadku wątpliwości skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Czy każdy probiotyk działa tak samo?

Jednym z częstych błędów jest traktowanie wszystkich probiotyków jako jednej grupy produktów o jednakowych właściwościach. W praktyce preparaty mogą znacznie różnić się składem. Dwa opakowania opisane jako probiotyk mogą zawierać zupełnie inne szczepy mikroorganizmów. Dlatego przy ocenie badań dotyczących probiotyków szczególne znaczenie ma dokładne oznaczenie badanego szczepu. Jeżeli określone działanie zaobserwowano dla konkretnego szczepu, nie powinno się automatycznie przypisywać go innym mikroorganizmom tylko dlatego, że należą do tego samego gatunku. Różnice dotyczą także preparatów wieloszczepowych. Większa liczba szczepów nie jest sama w sobie dowodem większej skuteczności. Kluczowe znaczenie ma to, czy konkretny produkt i zastosowane w nim mikroorganizmy zostały odpowiednio przebadane w danym zastosowaniu. Probiotyki są tylko jednym z elementów szerokiego zagadnienia dotyczącego mikrobioty. Bardzo istotne znaczenie ma codzienna dieta. Mikroorganizmy zasiedlające jelita wykorzystują składniki dostarczane wraz z pożywieniem, dlatego sposób żywienia wpływa na warunki panujące w przewodzie pokarmowym. Szczególne znaczenie ma odpowiednia podaż błonnika pokarmowego. Jego źródłami są między innymi warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona, orzechy oraz rośliny strączkowe. Poszczególne rodzaje błonnika różnią się właściwościami i podatnością na fermentację. Nie oznacza to jednak, że każda osoba powinna gwałtownie zwiększać ilość błonnika w diecie. U niektórych osób może to prowadzić do nasilenia wzdęć, gazów czy innych dolegliwości. Zmiany sposobu żywienia powinny uwzględniać indywidualną tolerancję oraz ewentualne choroby przewodu pokarmowego.

Kiedy problemy jelitowe wymagają konsultacji z lekarzem?

Dolegliwości takie jak wzdęcia, biegunka, zaparcia, uczucie przelewania w brzuchu czy okresowy dyskomfort są stosunkowo częste i mogą mieć wiele przyczyn. Nie powinno się automatycznie zakładać, że wynikają one z zaburzenia mikrobioty i wymagają zastosowania probiotyku. Nawracające lub długotrwałe problemy mogą być związane między innymi ze sposobem żywienia, nietolerancjami pokarmowymi, infekcjami, działaniem leków, zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego lub innymi chorobami. W takich przypadkach istotne jest ustalenie przyczyny objawów. Szczególnej konsultacji wymagają dolegliwości, którym towarzyszą objawy alarmowe, takie jak krew w stolcu, niewyjaśniona utrata masy ciała, silny lub utrzymujący się ból brzucha, gorączka czy długotrwała biegunka. Probiotyk na jelita nie jest więc uniwersalnym preparatem przeznaczonym na każdy problem trawienny. Jest to produkt zawierający konkretne mikroorganizmy, których właściwości zależą przede wszystkim od zastosowanego szczepu. Przy wyborze probiotyku warto analizować dokładny skład i dostępne informacje dotyczące danego szczepu, zamiast kierować się wyłącznie ogólnym określeniem „probiotyk na jelita”.