W niedzielę 15 listopada 2026 w Nowej Wsi (gm. Warka) zostanie odsłonięty i poświęcony Pomnik Pamięci Bohaterom Żołnierzom Armii Krajowej V Ośrodka – AK Nowa Wieś, Obwodu AK „Głuszec” – Grójec. Uroczystości rozpoczną się o godz. 12.00 Mszą św. w ceremoniale wojskowym w kościele parafii św. Izydora Oracza w Nowej Wsi.
Pomnik będzie wyrazem pamięci o żołnierzach z Nowej Wsi i okolicznych miejscowości, którzy podczas okupacji niemieckiej działali w konspiracji niepodległościowej.
Program uroczystości
12.00 Msza święta z wojskową asystą honorową w kościele parafii św. Izydora Oracza w Nowej Wsi
13.30 Odsłonięcie i poświęcenie pomnika, apel poległych oraz salwa honorowa
Tło historyczne
Początki konspiracji wojskowej na ziemi grójeckiej sięgają pierwszych tygodni okupacji niemieckiej. Jej struktury rozwijały się kolejno w ramach Służby Zwycięstwu Polski, Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej. Grójecki obwód posługiwał się kryptonimami „Gawron” i „Głuszec”.
V Ośrodek Nowa Wieś był jednym z ośrodków terenowych tworzonych w latach 1939–1940. Obok niego funkcjonowały: I Grójec, II Tarczyn, III Góra Kalwaria, IV Warka, VI Goszczyn, VII Mogielnica i VIII Lipie. W 1941 r. powstał IX Ośrodek Chynów.
Według opracowania historycznego zamieszczonego na stronie Zespołu Szkół im. Armii Krajowej Obwodu „Głuszec” – Grójec na początku 1940 r. miejscowa konspiracja liczyła około 600 członków. W 1943 r. ośrodki przeorganizowano w kompanie i utworzono trzy bataliony w ramach odtwarzanego 18. pułku piechoty.
Żołnierze obwodu prowadzili działalność wywiadowczą, utrzymywali łączność konspiracyjną i radiową oraz odbierali zrzuty lotnicze. Wśród przeprowadzonych przez nich akcji było uwolnienie więźniów gestapo z budynku „Caritas” w Grójcu 27 marca 1944 r. W sierpniu 1944 r. oddziały podejmowały próby dotarcia z pomocą do powstańczej Warszawy.
Ostatnim komendantem obwodu był kpt. Dionizy Rusek „Halny”, który 17 stycznia 1945 r. wydał rozkaz rozwiązania Armii Krajowej na podległym mu terenie.
Organizatorem uroczystości jest Stowarzyszenie Pamięci i Honoru Bohaterów Armii Krajowej Obwodu „Głuszec” – Grójec. Partnerami wydarzenia są burmistrz miasta i gminy Warka oraz wójt gminy Jasieniec.
Organizatorzy zapraszają mieszkańców regionu i wszystkich, którzy chcą wspólnie uczcić pamięć żołnierzy Armii Krajowej.