Fundacja Klementyna opublikowała wyniki raportu dotyczącego sytuacji seniorów na południowym Mazowszu. Badanie prowadzone w powiatach białobrzeskim, grójeckim, kozienickim, radomskim oraz na terenie miasta Radomia po raz kolejny potwierdza, że samotność i pogarszający się dobrostan psychiczny osób starszych stają się jednym z najpoważniejszych wyzwań społecznych w regionie.
Z zebranych danych wynika, że co czwarty senior w regionie mieszka samotnie, a w grupie osób po 80. roku życia odsetek ten jest jeszcze wyższy. Dla wielu z nich samotność nie oznacza jedynie pustego domu, ale realny brak wsparcia w codzienności.
Badanie pokazuje, że:
• 20 000 seniorów nie ma nikogo, komu mogliby powiedzieć, że są smutni,
• 9 800 osób nie ma do kogo zadzwonić, gdy dopada ich przygnębienie,
• 8 500 seniorów nie ma nikogo, kto mógłby pomóc im w sytuacji choroby,
• 28 000 osób nie ma możliwości poprosić o choćby niewielkie wsparcie finansowe.
To nie są abstrakcyjne liczby. To sytuacje dotyczące osób mieszkających w tej samej gminie, często na tej samej ulicy.
Depresja - ukryty fundament problemu
Wyniki raportu są alarmujące również w kontekście zdrowia psychicznego. 28% seniorów deklaruje objawy depresji - od obniżonego nastroju po nasilone poczucie bezradności i izolacji. Szczególnie narażone są osoby powyżej 80. roku życia: ponad połowa z nich wykazuje umiarkowane lub znaczne symptomy depresyjne.
W grupach wysokiego ryzyka znajdują się także:
• osoby owdowiałe - 34% wykazuje objawy depresji,
• osoby mieszkające samotnie - 38%.
Jak podkreślają autorzy raportu, depresja senioralna często przebiega inaczej niż u osób młodszych. Rzadziej objawia się smutkiem, częściej wycofaniem, problemami ze snem czy rezygnacją z aktywności. To sprawia, że łatwo ją przeoczyć.
Konsekwencje społeczne i zdrowotne
Naukowcy i praktycy od lat zwracają uwagę, że samotność nie jest tylko stanem emocjonalnym, a wpływa na zdrowie podobnie jak choroby przewlekłe. Zwiększa ryzyko:
• pogorszenia funkcji poznawczych,
• szybszego rozwoju chorób otępiennych,
• obniżenia odporności,
• nadciśnienia i chorób serca,
• a nawet przedwczesnej śmierci.
W regionach wiejskich, gdzie mobilność seniorów jest ograniczona, a sieć usług wspierających - rzadsza, problem eskalacji samotności widoczny jest szczególnie wyraźnie.
Dlaczego te dane są tak istotne?
Raport Fundacji Klementyna powstał po to, by możliwie precyzyjnie odpowiedzieć na pytanie: czego najbardziej brakuje seniorom na swoim terenie zamieszkania? Zebrane dane stanowią podstawę do planowania wsparcia, projektów społecznych, a także lokalnych polityk senioralnych.
Badacze zwracają uwagę, że szczególnie ważne są miejsca, które łączą aktywność, wsparcie psychologiczne, rehabilitację i relacje społeczne - elementy uznawane za najskuteczniejszą formę profilaktyki depresji i utraty samodzielności.
Wnioski dla samorządów i organizacji społecznych
W świetle raportu najpilniejsze potrzeby to:
• zapewnienie regularnego wsparcia psychologicznego,
• tworzenie lokalnych przestrzeni, które przeciwdziałają samotności,
• rozwój transportu dla osób starszych mieszkających poza miastem,
• dostęp do zajęć ruchowych i rehabilitacji,
• systemowe działania na rzecz budowania relacji społecznych.
Z perspektywy autorów raportu kluczowe jest jedno: samotność nie powinna być normą w późnej dorosłości, a dane z południowego Mazowsza jasno pokazują, że dziś jest problemem powszechnym.
Prezes Fundacji Klementyna zwraca uwagę na potrzebę systemowego myślenia o sytuacji seniorów. - Te dane pokazują jasno, że doraźna pomoc nie wystarczy. Jedynym skutecznym rozwiązaniem jest stałe, konsekwentne wsparcie - oparte na relacji, regularnym kontakcie i miejscach, które dają seniorom poczucie bezpieczeństwa. Musimy myśleć o tym systemowo, bo skala problemu jest większa, niż większość z nas przypuszcza - podkreśla Dawid Jarząbek-Nowak.
Pełna wersja raportu zawiera szczegółowe wyniki badań, analizy oraz wnioski pomocne w planowaniu lokalnych działań społecznych. Zachęcamy do zapoznania się z dokumentem, który pokazuje realną skalę wyzwań stojących przed seniorami na południowym Mazowszu.
Raport dostępny jest tutaj: https://klementyna.org/raport-z-badan-2025/